Ik neem geen onbekende nummers meer op. Lastig, want het kan net zo goed een nieuwe klant zijn die belt, en die gaat geen voicemail inspreken. Maar ik doe het niet meer. Ik klik ook niet in mails, hoe netjes ze er ook uitzien. Een mail van mijn bank? Negeer ik gewoon. Als er echt iets is, zie ik dat wel als ik zelf inlog. Spraakberichten met “druk nu op 1” laat ik voor wat ze zijn. En sinds ik weet hoe goed AI een stem kan namaken, vertrouw ik zelfs een bekende stem aan de telefoon niet meer blind.

Ik ben dus achterdochtig geworden. Behoorlijk zelfs. En het gekke is: ik vind dat niet eens een slechte ontwikkeling.

Vroeger was het simpeler

Vroeger herkende je oplichting van een kilometer ver. Kromme zinnen, een aanhef als “Beste gebruiker”, een lay-out die eruitzag alsof ze in 1998 in elkaar was geklikt. Weg ermee, klaar.

Die berichten bestaan nog, maar ze zijn niet meer de norm. AI schrijft vandaag vlekkeloos Nederlands, ook voor iemand die zelf geen woord Nederlands kent. De mail in je inbox ziet er professioneel uit, klopt grammaticaal, en kent soms je naam. En het wordt erger: met AI maak je honderden varianten van dezelfde boodschap, telkens net iets anders, net genoeg om onder de radar van de spamfilters door te glippen.

Dat klinkt verontrustend. Maar er zit ook iets geruststellends in, en daar ben ik blijven hangen.

De verpakking veranderde, de truc niet

Want de manier waarop ze je proberen te pakken is niet veranderd. Alleen de verpakking is mooier geworden. Wie de truc eronder kent, staat nog altijd even sterk als vroeger.

De truc is bijna altijd dezelfde: ze willen dat je handelt voor je nadenkt.

• Je rekening wordt geblokkeerd als je niet binnen het uur reageert.
• Je pakje gaat terug als je nu niet betaalt.
• Iemand die je kent heeft dringend geld nodig.

Het gevoel van “ik moet nu meteen iets doen” is het alarmsignaal. Daar draait alles om.

Een echte bank, een echte overheidsdienst, een echt pakjesbedrijf zet je nooit onder die druk. Die geven je tijd. Dus dat is mijn enige echte regel geworden: bij elk bericht dat haast wil, twee minuten wachten. Even niks doen. En dan pas kijken.

Tip. Klik nooit op een link in een mail of sms, ook niet als alles klopt. Ga zelf naar de site, tik het adres in je browser, log in zoals altijd. Is er echt iets aan de hand, dan zie je dat daar. Dat geldt ook voor QR-codes in berichten die je niet verwachtte. Een QR-code is gewoon een verborgen link, en die kan je net zo goed naar een valse site sturen.

Zweef je toch even met je muis boven een link, dan zie je linksonder in je scherm het echte adres. Staat daar zoiets als ing.betalingen-controle.eu in plaats van ing.be, dan heb je je antwoord.

Stemmen en gezichten die niet kloppen

Dat met die stemmen is de nieuwe. En dat is de reden dat ik bovenaan zei dat ik zelfs een bekende stem niet meer vertrouw. AI maakt vandaag nep-audio en nep-video die overtuigend genoeg klinkt. Een filmpje van een bekende Vlaming die je aanraadt in crypto te stappen. Een telefoontje dat klinkt als je zoon of je kleinkind, in de problemen, dringend geld nodig.

Krijg je zoiets: ophangen. En dan zelf terugbellen, op een nummer dat je al kent of zelf opzoekt. Nooit reageren via het kanaal waarmee zij contact zochten. Dat is de hele verdediging.

En als het toch misging

Stel, je klikte toch. Heb je niks ingevuld, dan is er meestal niks aan de hand. Vulde je wel een wachtwoord of je betaalgegevens in, dan telt snelheid.

Bel meteen Cardstop op 070 344 344 om je kaart te blokkeren. Verander je wachtwoorden, te beginnen bij het account dat erbij betrokken was. Doe aangifte bij de politie, ook als je denkt dat het weinig uithaalt – het helpt om in kaart te brengen wat er rondgaat. En een verdacht bericht stuur je door naar verdacht@safeonweb.be, de meldingsdienst van de Belgische overheid.

Maar het begint allemaal eerder. Het begint bij die twee minuten. Ik ben achterdochtig geworden, ja, en soms mis ik daardoor een telefoontje van een echte klant. Tja. Dat neem ik er dan maar bij.