Ik las een stukje op de Duolingo-blog over y en e in het Spaans, en het bleef hangen. Niet omdat de regel moeilijk is, integendeel. Wel omdat ze zo netjes laat zien dat taal soms gewoon gehoorzaamt aan het oor.
Kort: y betekent “en”. Dat is de standaard. Café y pan, tú y yo, klaar. Maar staat het volgende woord op een ie-klank, dan wordt het e.
De klank van het woordje y is zelf “ie”. Twee keer “ie” na elkaar loopt vast in de mond, dus schuift het Spaans op naar e. Meer zit er niet achter.
Dus: divertido e interesante (grappig en interessant), maar interesante y divertido. De volgorde bepaalt welke van de twee je nodig hebt. Ook bij woorden met een stomme h werkt dat, want die h hoor je niet: padres e hijos.
Precies hetzelfde gebeurt bij “of”. Standaard o, maar voor een o-klank wordt het u. Siete u ocho. Mujeres u hombres. Plata u oro.
Waar het net anders ligt
Hier komt het stukje dat in het Duolingo-artikel niet staat en dat ik wel het interessantste vind. De regel gaat over klank, niet over spelling. En bij woorden die beginnen met hie- gaat de spelling liegen.
Hielo (ijs) begint op papier met h-i-e. Volgens de letterregel zou je dus e verwachten. Maar je spreekt het uit als “jelo”, met een j-glijklank vooraan, niet met een zuivere ie. Dus blijft het gewoon y.
Zelfde logica als in het Engels met a en an. Het is an hour maar a house, terwijl beide met een h beginnen. Het oor beslist, de letter volgt maar.
Nog een oude regel die weg is
Wie ergens ooit Spaans leerde uit een boek van voor 2010 heeft misschien geleerd dat je tussen cijfers een accent zette: 7 ó 8, om verwarring met een nul te vermijden. Die regel heeft de RAE geschrapt. In een typmachine-tijdperk had dat zin, met een 0 en een o die op elkaar leken. Op een scherm niet meer.
De klankregel voor u blijft wel gewoon gelden bij cijfers. Siete u ocho, want ocho begint op een o. Alleen het accentje is verdwenen.
Wat me eraan bevalt: dit is geen regel die iemand ooit bedacht heeft. Het is een regel die is ontstaan omdat sprekers de klanken niet aan elkaar geplakt kregen en er vanzelf iets tussen schoven. Grammaticaboeken hebben dat achteraf opgeschreven. Andersom werkt het zelden.
