De meeste blokken in de Grote Piramide zijn kalksteen, en die werd grotendeels ter plekke uit de Gizeh-plateau gehakt. Logisch, je gebruikt wat onder je voeten ligt. Maar de zwaarste en belangrijkste stukken, de granieten platen in de koningskamer, zijn van een heel andere orde. Sommige wegen 16 ton of meer. En graniet ligt niet zomaar in de buurt van Gizeh.

Dat graniet kwam uit Aswan, ongeveer 800 kilometer naar het zuiden, stroomopwaarts langs de Nijl. Ter vergelijking: dat is grofweg de afstand van Brussel naar het zuiden van Frankrijk. Met blokken van zestien ton. Vierenhalfduizend jaar geleden.

Eerst loskrijgen

Voor je iets kan vervoeren, moet je het uit de berg krijgen. Graniet is keihard, veel harder dan kalksteen, en ze hadden geen ijzeren of stalen gereedschap dat hard genoeg was. De gangbare verklaring: ze gebruikten ballen van doleriet, een nog hardere steen, om het graniet letterlijk uur na uur fijn te beuken en uit te hollen. Geen zagen, geen beitels die het haalden. Gewoon een hardere steen, eindeloos geduld en spierkracht.

Dan verplaatsen

Het transport ging vrijwel zeker over water. De Nijl was de snelweg van het oude Egypte, en eens per jaar overstroomde hij. Tijdens die overstroming kon je met platte boten veel dichter bij de bouwplaats komen dan in het droge seizoen. De blokken werden op die boten geladen, stroomafwaarts gevaren, en aan land getrokken over het laatste stuk.

Dat laatste stuk, over land, gebeurde waarschijnlijk op sleden over natgemaakt zand. Er bestaat zelfs een oude Egyptische tekening waarop iemand water voor een slede uitgiet. Lang werd dat als decoratie gezien, tot proeven aantoonden dat nat zand de wrijving onder een slede flink verlaagt. Je hebt dan minder dan de helft van de mankracht nodig. Een detail dat eeuwenlang voor de neus van iedereen stond.

Vondst. In 2013 dook bij de Rode Zee een papyrus op, het dagboek van een opzichter genaamd Merer. Het beschrijft hoe zijn ploeg kalksteen per boot naar Gizeh bracht voor de Grote Piramide. Het oudste beschreven papyrus ooit gevonden, en het gaat letterlijk over de logistiek van deze bouwwerf. Geen theorie meer, maar een ooggetuige.

Waarom het me bijblijft

Niet de spierkracht verbaast me, maar de keten. Iemand besliste dat de koningskamer graniet moest hebben, en niet de kalksteen die voor het grijpen lag. Dat betekende een hele operatie organiseren over 800 kilometer: ontginnen, beuken, laden, varen, lossen, slepen, hijsen, plaatsen. Elke schakel moest kloppen, anders lag er een blok van zestien ton ergens halverwege de Nijl. Dat is geen kwestie van kracht. Dat is een logistieke ketting die we vandaag nog zouden respecteren.