In Zwitserland bestaat er sinds de jaren zestig een wet die eigenlijk in een half zinnetje past: wie bouwt, schuilt. Bouw je een woning en zijn er in de buurt niet genoeg schuilplaatsen, dan maak je er een. Is er al voldoende capaciteit, of is een schuilruimte technisch niet mogelijk, dan betaal je een vervangingsbijdrage. Die middelen worden door de kantons beheerd en kunnen worden gebruikt om openbare schuilruimten te bouwen, te onderhouden en te vernieuwen.

Het resultaat na ruim zestig jaar: ongeveer 370.000 private en openbare schuilruimten, samen goed voor zowat negen miljoen plaatsen. In een land met ruim negen miljoen inwoners betekent dat: grofweg een plek per mens.

Wat me daarbij het meest verbaasde, is niet het aantal. Het is dat het systeem nog altijd draait.

Geen relikwie

Je zou verwachten dat zoiets ergens in de jaren negentig stilletjes is doodgebloed. Het tegendeel. Op 22 oktober 2025 besliste de Zwitserse regering om de vervangingsbijdrage voor wie geen schuilkelder bouwt op te trekken naar 1.400 frank per plaats. Ook wil ze in vijftien jaar ongeveer 220 miljoen frank investeren in verouderde installaties. In de kantonale fondsen zit intussen zo’n 880 miljoen frank.

Het is geen survivalverhaal met mannen in camouflage. Het is boekhouding. En dat is precies waarom het werkt.

Vondst

De gemeenten houden bij wie waar terechtkan, maar publiceren die toewijzing niet. Je krijgt pas te horen waar jouw plaats is als de toestand het vereist. Ik vind dat een van die zinnen die blijven hangen.

Wat er in die kelders staat

In de praktijk is de Zwitserse apocalyps vooral extra vierkante meters. De kelders mogen gebruikt worden zolang de structuur intact blijft en ze indien nodig opnieuw als schuilruimte kunnen worden ingericht. Dus staan er fietsen, kerstversiering, wijn, een drumstel, een pingpongtafel. Sommige openbare schuilplaatsen hebben al als tijdelijke opvang gediend.

De botsing tussen doemscenario en huishouden is compleet: een ruimte met een stalen deur van honderden kilo’s, waar je de winterbanden in kwijt kan.