Het klassieke beeld

Denk aan een piraat en je ziet meteen het plaatje: een ruige zeeman met een ooglapje, een sabel en een schatkaart. In films en boeken is het ooglapje een vast onderdeel van het piratenuniform. De meest voor de hand liggende verklaring? Ze hadden één oog verloren in een gevecht of door een ongeluk op zee.

Toch zeggen wetenschappers en historici: zo simpel ligt het niet.

De slimme theorie: donkeradaptatie

Op zee moest je snel kunnen schakelen tussen fel daglicht op dek en schemerig licht onderdeks. Ons oog heeft tijd nodig om aan het donker te wennen: tot wel 20 à 30 minuten voor volledige ‘donkeradaptatie’.

De theorie luidt dat piraten daarom één oog bedekt hielden op dek. Dat oog bleef zo donker-geadapteerd. Ging de piraat onderdeks, dan schoof hij het lapje naar het andere oog. Resultaat: hij zag meteen beter in het donker, zonder te hoeven wachten.

Klinkt logisch, en fysiologisch klopt het ook. Maar…

Wat historici zeggen: weinig bewijs

Historici wijzen erop dat er geen afbeeldingen, houtsneden of primaire bronnen uit de 17e en 18e eeuw zijn die aantonen dat piraten systematisch ooglapjes droegen. De associatie komt vooral uit populaire fictie en latere cultuur, zoals het personage Long John Silver in Treasure Island.

Een meer voor de hand liggende historische reden is medisch: een ooglapje kon een gewond of ontbrekend oog beschermen tegen infectie en verdere schade op zee, waar verwondingen door splinters, touwwerk en gevechten veel voorkwamen.

Mythe of feit?

De verklaring met donkeradaptatie is wetenschappelijk aannemelijk, maar er is geen hard historisch bewijs dat piraten het zo gebruikten. Het ooglapje is dus deels mythe, deels praktisch hulpmiddel. Eén ding is zeker: het hoort bij het romantische beeld dat we van piraten hebben.

Wist je dat…

• Piraten geen schatten begroeven? Dat is een fabel uit films.

• Ze niet voortdurend op zee waren, maar regelmatig in havens aanlegden?

• De meeste buit bestond uit alledaagse waren zoals suiker, tabak en medicijnen?

Meer weten?

Wil je meer mythes en feiten over piraten ontdekken? Houd kwikke.be in de gaten voor meer verrassende verhalen uit het verleden.