In Ise staat het belangrijkste heiligdom van Japan, en om de twintig jaar wordt het volledig afgebroken en opnieuw opgebouwd. Niet gerestaureerd. Opnieuw gebouwd, op het perceel ernaast, in hetzelfde hout, met dezelfde houtverbindingen, door mensen die het nog nooit gedaan hebben.

Twee percelen dus, naast elkaar, om beurt. Terwijl het ene bezet is, ligt het andere leeg, met een klein houten paviljoentje op de plek waar de middenpaal moet komen. De laatste keer was in 2013, de tweeënzestigste. De volgende is voorzien voor oktober 2033, en die is nu al bezig.

Bezig betekent in dit geval: er is hout besteld bij de bergen. Zowat dertienduizend hinoki-cipressen, goed voor ongeveer honderdduizend onderdelen. De cyclus van 2013 kostte honderden miljoenen dollars, volgens de gehanteerde berekening ongeveer 390 tot 550 miljoen. De financiering kwam grotendeels uit giften en bijdragen.

Het cijfer dat me het langst is bijgebleven staat daar nog naast. In 1923 zijn ze aan een herbebossingsplan begonnen dat tweehonderd jaar loopt, omdat de bomen die je voor zo’n gebouw nodig hebt zelf een paar eeuwen moeten staan. De eigen bossen leveren intussen ongeveer een kwart van het hout. De rest komt er nog aan, ergens in de tweeëntwintigste eeuw. Dat zijn mensen die bomen planten voor een gebouw dat vier of vijf keer na hen al weer afgebroken zal zijn.

Wij bewaren gebouwen door ze niet aan te raken. Een kathedraal is echt omdat de steen oud is, en hoe minder je eraan doet, hoe echter ze blijft. In Ise is het gebouw altijd nieuw en is de traditie oud. Het is letterlijk het schip van Theseus, alleen staat het er, en werkt het al dertien eeuwen.

Let op. “Dertienhonderd jaar onafgebroken, tweeënzestig keer op rij” is de zin die je overal tegenkomt, en het woord onafgebroken is te sterk. In de late middeleeuwen heeft de herbouw lang stilgelegen bij gebrek aan geld, tot ze in de tijd van Oda Nobunaga weer op gang kwam. En dichter bij ons: na de Tweede Wereldoorlog werd de ceremonie in 1949 opgeschort door het Amerikaanse bestuur, en pas in 1953 hervat. Wat er dertien eeuwen is doorgegeven, is dus geen ononderbroken reeks. Het is iets wat twee keer bijna gestopt is en allebei de keren terug is opgepakt.

Waarom precies twintig jaar, weet niemand helemaal zeker. De verklaring die je er meestal bij hoort, is dat het ongeveer de tijd is waarin een timmerman het één keer kan leren, één keer kan doen en één keer kan doorgeven. Waarom precies twintig jaar, weet niemand helemaal zeker. Vaak wordt gewezen op de overdracht van ambachtelijke kennis: een vakman kan de bouw één keer leren, één keer uitvoeren en de techniek aan de volgende generatie doorgeven. Daarnaast spelen slijtage van hout en rieten daken, rituele vernieuwing en de beschikbaarheid van geschikt materiaal waarschijnlijk allemaal een rol.

Wat er in elk geval om de twintig jaar wordt overgedragen, is niet het gebouw. Het is de handeling. Het gebouw is het examen.

Vondst. Het oude hout gaat niet naar het vuur. De afgebroken onderdelen en de torii-poorten worden verdeeld over heiligdommen in heel Japan en daar opnieuw gebruikt. De afbraak van het ene is het materiaal van het andere, en er blijft bijna niets over.

Wij denken dat bewaren betekent: afblijven. Ise doet het omgekeerde en raakt om de twintig jaar alles aan, en net daardoor staat het er nog. Ik heb dat een paar dagen laten liggen en het blijft kloppen voor wat ik hier zelf aan het doen ben: een stuk dat je nooit meer herschrijft, is geen tuin. Dat is een archief.

Foto credits: By N yotarou – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=39352102