Je kent het fragment waarschijnlijk. Een Australische lierstaartvogel op de bosbodem, David Attenborough ernaast, en dan komt het: eerst het klikken van een fotocamera, dan een autoalarm, en dan een kettingzaag die aanslaat en uitloopt. Het is een van de meest gedeelde stukjes natuurfilm ooit gemaakt, en het wordt overal gebruikt voor hetzelfde punt. Zelfs de vogels zingen al over onze machines.

Het geluid is echt. De vogel is echt. Wat er niet bij verteld wordt, is dat het om minstens twee vogels gaat en dat ze allebei in gevangenschap zijn grootgebracht. Eentje kwam uit het Healesville Sanctuary. De andere heette Chook, leefde in de Adelaide Zoo, was met de hand opgekweekt en had die machinegeluiden opgepikt tijdens bouwwerken op het domein. Chook is in 2011 gestorven, tweeëndertig jaar oud.

En dan het deel waar ik over bleef nadenken: van een wilde lierstaartvogel die een machine nabootst, bestaat tot vandaag geen enkele opname.

Niet één. Onderzoekers vragen er al jaren naar, er zijn anekdotes, er is nooit een bandje.

Dat is geen ontmaskering, want niemand heeft iets vervalst. Het is gewoon een fragment dat zonder zijn context is blijven rondgaan, en die context is net het interessante. Een lierstaartvogel leert zijn repertoire namelijk van soortgenoten, zoals wij een taal leren van de mensen rond ons. Wie opgroeit tussen machines, leert machines. Wie opgroeit in het bos, leert kookaburra’s, geelstaartkaketoes, grijze fluitlijsters en zweepvogels. En wilde mannetjes houden zich daar verbazend strak aan: binnen één gebied doen ze ongeveer hetzelfde, in ongeveer dezelfde volgorde. Het is geen improvisatie, het is een overgeleverd liedboek. Naar schatting zeventig tot tachtig procent van wat een mannetje uitbrengt, is imitatie van andere soorten.

Let op. De rondgaande versie (“wilde vogels doen kettingzagen na, zo diep zit de mens al in de natuur”) klopt op geen enkel punt dat je kan nakijken. Wat je wel mag schrijven: het kán, want in gevangenschap doen ze het, en niemand sluit uit dat het in het wild gebeurt. Alleen heeft nog nooit iemand het opgenomen. Dat verschil tussen “gebeurt niet” en “is nooit vastgelegd” is het hele verhaal.

Het mooiste van dit dier is trouwens iets heel anders, en dat haalt de koppen nooit. In 2021 beschreven onderzoekers in Current Biology wat een mannetje doet tijdens de balts en zelfs tijdens de paring: hij bootst geen enkele vogel na, maar een hele paniekerende gemengde groep. Het geluid van een zwerm die samen een roofdier bestookt. Eén beest dat een menigte speelt. De onderzoekers noemen het een akoestische illusie en vermoeden dat het werkt als een val voor het vrouwtje.

Tip. Luister eens naar wat de vogels in je eigen tuin van elkaar overnemen. Spreeuwen zijn hier de plaatselijke imitators, en die pikken wel degelijk gsm-tonen en autoalarmen op. Alleen zonder camera erbij.

Een vogel die een kettingzaag nadoet is een goed verhaal. Een vogel die in zijn eentje een zwerm in paniek speelt om te kunnen paren, is een veel beter verhaal. Het is alleen nooit gemonteerd.