In Baarle hangen aan één gevel twee huisnummers naast elkaar. Loveren 2, Baarle-Hertog. Loveren 19, Baarle-Nassau. Geen grap van de bewoners, geen slordigheid van een ambtenaar: de rijksgrens tussen België en Nederland loopt dwars door die voordeur.

De afspraak die ze in Baarle altijd aanhalen, is dat een huis bij het land hoort waar de voordeur staat. Simpel genoeg, tot de deur zelf op de lijn ligt. Dan krijgt hij er gewoon twee. Het is het meest gefotografeerde detail van een dorp dat uit 26 losse stukken bestaat: 22 Belgische exclaves, volledig omringd door Nederland, met daarbinnen nog een handvol Nederlandse tegenenclaves. Zeven of acht, afhankelijk van wie telt.

Die grens is geen abstractie op een kaart. Ze staat met witte kruisjes en metalen pinnen in het wegdek, ze loopt door woningen en door de laadkade van een drankenhandel, en in één schuur verandert ze drie keer van richting. Je kan er met een voet in elk land staan zonder je in te spannen.

Niemand heeft dit ontworpen

Wat me eraan bevalt: er zit geen conflict achter. Geen oorlog, geen landmeter die dronken was. Het zijn middeleeuwse leen- en verkoopakten tussen de heren van Breda en de hertogen van Brabant, eind twaalfde eeuw begonnen, waarbij de landerijen die al uitgeleend waren onder den hertog bleven. Perceel per perceel. De Vrede van Münster in 1648 zette Baarle-Hertog aan de zuidelijke kant van de nieuwe scheidslijn, en in 1843 werd in Maastricht de hele lappendeken netjes bevestigd in plaats van opgeruimd.

Dat is de eigenlijke vondst. Overal elders in Europa zijn zulke rafels weggewerkt met een pennentrek. Hier heeft niemand het aangedurfd, en dus is een boekhouding uit de dertiende eeuw nog altijd van kracht als je een bouwvergunning nodig hebt.

Vondst. Eén stuk bleef zelfs tot ver in mijn eigen leven onverdeeld. Perceel H22 hoorde na het grensverdrag van 1974 nog altijd bij geen van beide landen, en werd pas in 1995 toegewezen. De landkaart van Baarle was tot dan letterlijk niet af.

Let op. Er hangen twee verhalen aan dat huis die je overal tegenkomt en die ik nergens hard gemaakt kreeg: dat bewoners hun voordeur lieten verplaatsen om onder een gunstiger belastingregime te vallen, en dat Nederlandse militairen er in de oorlog wel mochten slapen maar niet werken. Leuk verteld, maar ik zou het in die categorie laten staan tot iemand er een document bij legt.

Wat blijft hangen is de schaal. Wij denken bij een grens aan een bord langs de snelweg en aan een rij wachtende auto’s. Daar is het een streep door een keuken, en gaan de mensen er elke dag over heen en weer zonder er nog naar te kijken.